Της Τασούλας Επτακοίλη,
Φωτογραφίες: Πέπη Λουλακάκη

ΣYNENTEYΞH

Η κρiση, εκ των πραγμάτων, πρωταγωνίστησε σε μεγάλο μέρος της συζήτησής μας. Μαζί με αρκετές οδυνηρές διαπιστώσεις. Ο Σωτήρης Ιωάννου, βλέπετε, δεν είναι από τους ανθρώπους που... μασούν τα λόγια τους. Και για τα λάθη των οινοπαραγωγών στη χώρα μας μίλησε, και για τις υπερβολικές, συχνά, τιμές. Ομως, παραμένει αισιόδοξος, «γιατί το κρασί είναι μέρος της διατροφής μας, της κουλτούρας μας και της καθημερινότητάς μας». Και έπειτα, αφήσαμε πίσω μας αριθμούς και προβλέψεις περί τα οικονομικά και «ανηφορίσαμε» στο Μέτσοβο, εκεί όπου ο ίδιος μυήθηκε στον συναρπαστικό κόσμο του οίνου από τον πεθερό του, Ευάγγελο Αβέρωφ.

Και τότε στην κουβέντα μας μπήκαν ηπειρώτικα αρώματα και μουσικές, το Γινιέτς -ένα «οργισμένο» αμπελοτόπι- κι ένα μοσχομυριστό πρόβειο κοντοσούβλι, που απελπισμένα ζητάει ένα Κατώγι Αβέρωφ ερυθρό...

Εσείς, ένας γεωλόγος και παιδί της πόλης, «μπλέξατε» με τα αμπέλια και το κρασί. Πώς προέκυψε;

Ηταν ένα ωραίο «μπλέξιμο» που συνέβη αβίαστα. Είχα επαφή με το οινοποιείο και τη διαδικασία παραγωγής του κρασιού κάθε φορά που επισκεπτόμουν το Μέτσοβο, αλλά δεν αποτελούσε την επαγγελματική μου ενασχόληση. Οταν πια ο πεθερός μου, ο Ευάγγελος Αβέρωφ, θέλησε να αποσυρθεί, αποφάσισα να ασχοληθώ επαγγελματικά με το κρασί.

Τι θυμάστε από τον αείμνηστο Αβέρωφ;

Ηταν άνθρωπος με όραμα. Ηθελε να αναβιώσει η καλλιέργεια του αμπελιού στην περιοχή του Μετσόβου και τα κατάφερε υπό εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες. Ασχολήθηκε προσωπικά με όλα τα στάδια της παραγωγής και φιλοτέχνησε ο ίδιος την ετικέτα του κρασιού που πρωτοεμφιάλωσε με το όνομα «Κατώγι Μετσόβου». Οταν έπειτα από 12 χρόνια το πείραμα πέτυχε, θέλησε να μετατρέψει το οινοποιείο σε συνεταιριστικό και κάλεσε τους Μετσοβίτες να συμμετάσχουν. Πρότεινε να τους δώσει δωρεάν όσα κλήματα θα μπορούσαν να φυτέψουν στα ιδιόκτητα χωράφια τους και ο καθένας θα έπαιρνε τόσες μετοχές στην εταιρεία, όσα και τα κλήματα που θα είχε στη διάθεσή του. Με αυτό τον τρόπο ήθελε να πετύχει την επέκταση των αμπελώνων σε όλη την περιοχή. Δεν βρήκε όμως ανταπόκριση και προχώρησε μόνος του. Επίσης, δεν πρέπει να ξεχνάμε το τεράστιο έργο που έκανε τα τελευταία πενήντα χρόνια στο Μέτσοβο, μέσω του Ιδρύματος Τοσίτσα, του οποίου ήταν εμπνευστής και ισόβιος πρόεδρος. Το πρότυπο τυροκομείο, το Λαογραφικό Μουσείο, η Πινακοθήκη Αβέρωφ, οι αναστηλώσεις εκκλησιών και μοναστηριών, η ανέγερση 107 σχολείων σε όλο το νομό, η ίδρυση φοιτητικής εστίας για Γιαννιώτες φοιτητές στην Αθήνα, η τόνωση της ξυλογλυπτικής και της υφαντικής και άλλων παραδοσιακών επαγγελμάτων, οι αναδασώσεις και τα αντιδιαβρωτικά έργα είναι μέρος μόνο του τεράστιου έργου ανάπτυξης, χάρη στο οποίο το Μέτσοβο δεν ερήμωσε όπως πολλά άλλα ορεινά χωριά, αλλά κράτησε τον κόσμο και τις παραδόσεις του και αναπτύχθηκε κοινωνικά, οικονομικά, πολιτιστικά.

Από εκείνα τα χρόνια, οπότε το κρασί γινόταν στο υπόγειο του σπιτιού του Αβέρωφ, μέχρι τις σημερινές τεχνολογικές ευκολίες, πώς βλέπετε τη διαδικασία της παραγωγής κρασιού; Υπάρχει κάτι που χάνεται με τη μαζική παραγωγή;

Η τεχνολογική εξέλιξη βοήθησε σημαντικά στην πρόοδο της οινοπαραγωγής, και αυτό δεν μπορούμε να το παραβλέψουμε. Επίσης, στα κρασιά μεγάλης παραγωγής είναι σημαντικό να αξιοποιούμε την ποιοτική διασφάλιση που προσφέρει η σύγχρονη τεχνολογία. Στον αντίποδα, μπορούμε να ισχυριστούμε ότι χάνονται η ρομαντική πλευρά της διαδικασίας της παραγωγής και η αίσθηση του «χειροποίητου». Ωστόσο, έχουμε πάντα τη δυνατότητα να προσεγγίζουμε με έναν πιο «χειροποίητο» τρόπο τα κρασιά μικρής παραγωγής και τις πειραματικές οινοποιήσεις.

Η κρίση είναι εδώ και αγγίζει και το κρασί. Είστε αισιόδοξος ή όχι;

Είμαι φύσει και θέσει αισιόδοξος άνθρωπος. Βεβαίως, η κρίση αγγίζει και το κρασί, όπως επηρεάζει τα περισσότερα καταναλωτικά αγαθά, αλλά το κρασί είναι μέρος της διατροφής μας, της κουλτούρας μας και της καθημερινότητάς μας. Για το λόγο αυτό πιστεύω ότι θα βγει από την κρίση με τις μικρότερες δυνατές απώλειες.

Πολύ πριν αρχίσουν να φαίνονται, όμως, τα συμπτώματα της κρίσης, μήπως και οι Ελληνες οινοπαραγωγοί έκαναν λάθη; Μήπως υπερκοστολόγησαν τα κρασιά τους και έδωσαν περισσότερη βαρύτητα στο lifestyle του οίνου και όχι στην ουσία;

Η ευθύνη δεν βαρύνει ποτέ μόνο τη μία πλευρά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι η τιμή των κρασιών δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τους οινοπαραγωγούς. Από τη δική μας εμπειρία ως εταιρεία, μπορώ να σας πω ότι ανέκαθεν είχαμε ως φιλοσοφία μια πολύ ισορροπημένη σχέση ποιότητας και τιμής. Επιπλέον, τα τελευταία τέσσερα χρόνια έχουμε αφήσει αμετάβλητες τις τιμές. Ομως, δεν μπορούμε να ελέγξουμε ή να επιβάλουμε την τελική τιμή. Σήμερα υπάρχει μια στροφή στην κατανάλωση χύμα κρασιού, ως αντίδραση του καταναλωτή στις υψηλές τιμές των εμφιαλωμένων κρασιών στα εστιατόρια. Πρέπει να γνωρίζει όμως ο καταναλωτής ότι το χύμα είναι πολλές φορές αμφιβόλου ποιότητος και προελεύσεως και σίγουρα πιο υπερκοστολογημένο από τα αντίστοιχα εμφιαλωμένα. Για παράδειγμα, με τιμή αγοράς 0,80 έως 2,50 ευρώ το λίτρο, πωλείται στο εστιατόριο από 10 έως 15 ευρώ. Πρέπει να ξεκινήσει, λοιπόν, μια σοβαρή συζήτηση σε όλο τον κλάδο, με το κύκλωμα διακίνησης και τα εστιατόρια, ώστε να βρεθούν λύσεις. Ξέρω ότι ακόμα δεν είμαστε ώριμοι για κάτι τέτοιο. Πρέπει όμως να γίνει γρήγορα, γιατί διαφορετικά η κρίση από μόνη της θα δώσει τις λύσεις.

Από την άλλη, τα ελληνικά κρασιά εξακολουθούν να παίρνουν πολλά βραβεία σε διεθνείς διαγωνισμούς, οι πωλήσεις όμως στο εξωτερικό δεν είναι ανάλογες της αποδοχής τους. Γιατί συμβαίνει αυτό;

Τα βραβεία είναι ένα στοιχείο, μεταξύ άλλων, που καταδεικνύει την ποιότητα των ελληνικών κρασιών. Ωστόσο, οι πωλήσεις δεν είναι συνάρτηση μόνο της ποιότητας. Εξαρτώνται από πολλούς άλλους παράγοντες και δεν έχουμε καταφέρει ακόμη να τους ελέγξουμε. Τα τελευταία χρόνια, όμως, ο κλάδος δρομολόγησε και υλοποίησε μια ολοκληρωμένη μελέτη για τον στρατηγικό σχεδιασμό του ελληνικού κρασιού, τα αποτελέσματα και οι εφαρμογές της οποίας πιστεύουμε πως θα επηρεάσουν θετικά την εικόνα και τις πωλήσεις στο εξωτερικό. Ολα όμως πρέπει να ξεκινήσουν από την πατρίδα μας. Εχουμε κάθε χρόνο 15 εκατομμύρια τουρίστες, οι οποίοι θα πρέπει φεύγοντας να γίνονται οι πρεσβευτές μας του «επώνυμου εμφιαλωμένου ελληνικού κρασιού» και γενικά όλων των προϊόντων μας. Δυστυχώς όμως, στα πιο πολλά ξενοδοχεία -και ιδίως στα all inclusive και στα περισσότερα τουριστικά εστιατόρια- πίνουν αμφιβόλου ποιότητος χύμα κρασί και τελικά δεν γνωρίζουν τον πλούτο της ελληνικής μεσογειακής διατροφής. Το ίδιο συμβαίνει και στα χιλιάδες ελληνικά εστιατόρια του εξωτερικού. Από εκεί πρέπει να ξεκινήσει η προσπάθεια όλων μας.

Ανησυχείτε για τις κλιματικές αλλαγές και το πόσο μπορούν να επηρεάσουν την αμπελοκαλλιέργεια;

Η επιστημονική κοινότητα υποστηρίζει ότι η θερμοκρασία στη Γη θα αυξηθεί και ότι η περιοχή μας θα γίνει πιο ξηρή. Το αμπέλι είναι μεν ανθεκτικό σε αλλαγές των καιρικών συνθηκών, επηρεάζεται όμως η ποιότητα του καρπού του, δηλαδή του σταφυλιού. Θέλω να ελπίζω ότι η κοινή γνώμη έχει ευαισθητοποιηθεί τόσο ώστε να πιέσει για τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου και την καλύτερη διαχείριση του περιβάλλοντος εν γένει. Αλλωστε, η αμπελοκαλλιέργεια μας διδάσκει από αρχαιοτάτων χρόνων πώς μπορούμε να είμαστε σε μια πρόσφορη, αλλά σωστή ισορροπία με το περιβάλλον.

Σε ποιο επίπεδο έχει φτάσει σήμερα η παραγωγή σας;

Η Κατώγι και Στροφιλιά Α.Ε. έχει στο δυναμικό της τρία οινοποιεία, των οποίων η συνολική παραγωγή πλησιάζει το ένα εκατομμύριο φιάλες και εκφράζεται μέσα από πολλές διαφορετικές ετικέτες.

Από τις ετικέτες σας ξεχωρίζετε κάποια;

Με μικρή διαφορά από τις άλλες, το Traminer Αβέρωφ. Βλέπετε, μου άρεσε από παλιά αυτή η ποικιλία κι έτσι το 1994 αποφάσισα να τη φυτέψουμε στο Μέτσοβο. Εκτοτε από τα αμπέλια αυτά παράγεται το ομώνυμο Traminer Αβέρωφ, που απολαμβάνω ιδιαίτερα.

Ο αγαπημένος σας αμπελώνας;

Είναι το Γινιέτς, ένας «οργισμένος» αμπελότοπος, όπως τον χαρακτήριζε ο Ευάγγελος Αβέρωφ, που βρίσκεται στις πλαγιές της Πίνδου σε υψόμετρο 1.000. Τρέφω όμως ιδιαίτερη αδυναμία στο μικρό αμπέλι που βρίσκεται στο μοναστήρι του Αγίου Νικολάου, πολύ κοντά στο Μέτσοβο, το οποίο έχει υποδεχτεί πολλούς επισκέπτες και έχει φιλοξενήσει αρκετές από τις εκδηλώσεις μας.

Τέχνη και οίνος - τι διδαχθήκατε «παντρεύοντάς» τα, τα τελευταία χρόνια;

Οτι πρόκειται για έναν επιτυχημένο «γάμο» με πολλές συγκινήσεις. Η Κατώγι και Στροφιλιά είναι μόνιμος χορηγός της Πινακοθήκης Ε. Αβέρωφ, υποστηρίζοντας τις εκθέσεις και τις εκδηλώσεις της. Παράλληλα έχουμε πολλές φορές και εμείς οργανώσει εκδηλώσεις που παντρεύουν τον οίνο με την τέχνη, όπως εικαστικές εκθέσεις και καλλιτεχνικά happenings στα οινοποιεία μας και στους αμπελώνες, ετικέτες κρασιών που φιλοτεχνούνται από γνωστούς καλλιτέχνες, ενώ τα οινοποιεία μας και το ξενοδοχείο Κατώγι κοσμούνται από έργα τέχνης. Επίσης, όταν οι εποχές το επιτρέπουν, είμαστε χορηγοί σε ποικίλες εκδηλώσεις τέχνης πολλών φορέων. Πιστεύω ότι η συνύπαρξη του οίνου και της τέχνης αναβαθμίζει την ποιότητα της ζωής μας και κάνει την καθημερινή μας δουλειά καλύτερη και αναμφίβολα πιο ευχάριστη.

Είστε άνθρωπος που αγαπάει να ρισκάρει;

Είμαι άνθρωπος που τολμά. Οι καινοτομίες και οι πρωτοποριακές ιδέες φέρουν μαζί τους τον αέρα της ανανέωσης, που είναι πραγματικά πολύτιμος. Εχω υποστηρίξει αρκετές τέτοιες ιδέες και μέχρι στιγμής αισθάνομαι κερδισμένος. Το τελευταίο μου «παιδί» είναι η δημιουργία του ξενοδοχείου Κατώγι, μια πρότυπη ολοκληρωμένη οινοτουριστική εμπειρία, η πρώτη που γίνεται στην Ελλάδα.

Τι είναι για σας ένα καλό κρασί;

Αφορμή για απόλαυση.

Οι αγαπημένοι σας συνδυασμοί φαγητού και κρασιού;

Ενας του βουνού κι ένας της θάλασσας: οστρακοειδή με ένα λευκό ξηρό αφρώδες Floara di Munte και πρόβειο κοντοσούβλι με Κατώγι Αβέρωφ ερυθρό.

Εχετε πολλές φορές ζηλέψει ένα γαλλικό, αργεντίνικο ή ιταλικό κρασί;

Εχουν υπάρξει αρκετά κρασιά, όχι μόνο ξένα, αλλά και ελληνικά, που με έχουν κάνει να εκτιμήσω τη μοναδικότητα μιας περιοχής, την ιδιαιτερότητα μιας ποικιλίας, την τέχνη και την τεχνική ενός οινοπαραγωγού. Κι όλα αυτά μου δίνουν το κίνητρο να εντείνω, μαζί με τους συνεργάτες μου, την προσπάθειά μας να παράγουμε εκλεκτούς οίνους, που θα έχουν τη δική τους ξεχωριστή ταυτότητα.

Τελικά, ο Ελληνας έχει μάθει να πίνει;

Ο Ελληνας αγαπάει το κρασί. Εχει μνήμες και εμπειρίες που σχετίζονται με το κρασί. Θα μπορούσα να πω ότι έχει συναισθηματικό δεσμό με τον οίνο. Ετσι, συχνά για συναισθηματικούς λόγους προτιμά ένα κρασί με ελαττώματα, αδιαφορεί για τη σωστή θερμοκρασία του κρασιού ή την καλή συντήρησή του. Ενδιαφέρεται όμως για το κρασί, κι αυτό είναι πολύ σημαντικό. Αποζητά και αξιοποιεί την ενημέρωση και τη γνώση που του προσφέρονται μέσα από έντυπα όπως ο «Οινοχόος», μέσα από οινικές εκθέσεις, γευσιγνωστικές εκδηλώσεις και επισκέψεις σε οινοποιεία.

Εκτός δουλειάς, τι σας ξεκουράζει;

Πολλά και διαφορετικά πράγματα. Ενα γευστικό φαγητό, μια παρτίδα τάβλι, λίγη κηπουρική, μια ωραία παράσταση, ένα μακρινό ταξίδι και, κυρίως, η καλή παρέα.