Tου Θόδωρου Λέλεκα, Φωτογραφίες: Χρύσα Πανουσιάδου

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Το ραντεβού μας -με την πολύτιμη μεσολάβηση του Κωνσταντίνου Λαζαράκη, Master of Wine, φίλου και καθηγητή στην σχολή οινογνωσίας WSPC- είχε κλειστεί από καιρό και πραγματοποιήθηκε ένα βροχερό σαββατιάτικο πρωινό σε κεντρικό ξενοδοχείο του Λονδίνου. Είναι μια ευτυχής συγκυρία να πετύχει κανείς τη διάσημη οινοκριτικό στο Λονδίνο, μια και ταξιδεύει ασταμάτητα. Πριν από τη συνάντησή μας, η Jancis Robinson είχε παραδώσει ένα ακόμα σεμινάριο σχετικά με τις τελευταίες τάσεις και εξελίξεις στον διεθνή αμπελώνα. Τα εισιτήρια είχαν εξαντληθεί εν ριπή οφθαλμού μόλις κυκλοφόρησαν, οπότε, μάλλον θα πρέπει να αισθανόμαστε ιδιαίτερα προνομιούχοι που, μέσω αυτής της συνέντευξης, λάβαμε την εγκυρότατη ενημέρωση σε... ιδιαίτερο μάθημα!

Η συζήτησή μας ξεκίνησε αφού έφυγε και ο τελευταίος από μία μεγάλη σειρά θαυμαστών που περίμεναν στωικά για την υπογραφή και την προσωπική αφιέρωσή της σε ένα αντίτυπο από το καινούργιο της βιβλίο με τίτλο «The Oxford Companion to Wine». Πριν μείνουμε μόνοι, απολαμβάνοντας το τσάι και την κουβέντα μας με ηρεμία, πολλοί διάσημοι συνάδελφοι και φίλοι της από το χώρο του κρασιού είχαν επίσης σπεύσει να τη συγχαρούν. Ανάμεσά τους, ο Andrew Jefford, γνωστός Βρετανός συγγραφέας οίνου και συνεργάτης του περιοδικού Decanter, και ο Roberto Bava, εκ των κορυφαίων Ιταλών οινοποιών, με έδρα το Πιεμόντ.

Κυρία Robinson, αν και μόλις προηγουμένως λέγατε τα ίδια πράγματα σε μία κατάμεστη αίθουσα, θα μπορούσατε να μοιραστείτε και με τους αναγνώστες του «Οινοχόου» τις τελευταίες εξελίξεις στον παγκόσμιο οινικό χάρτη;

Τα νέα από τον διεθνή αμπελώνα είναι ευχάριστα. Κατ' αρχάς διαπιστώνω ότι το κοινωνικό στάτους του κρασιού αλλά και του μέσου οινόφιλου αλλάζουν ριζικά. Παράλληλα βλέπω τον κόσμο να ασχολείται με το κρασί με πάθος και πολλούς οινοπαραγωγούς απ' όλο τον κόσμο να βάζουν βαθιά το χέρι στην τσέπη και να επενδύουν σε νέες ιδέες και στην τεχνολογία. Αυτή την στιγμή υπάρχει πολύ κρασί στην αγορά κι αυτό πιέζει τους οινοποιούς να βελτιώνονται συνεχώς. Ως καταναλωτές, πιστεύω ότι διανύουμε την καλύτερη περίοδο στην ιστορία του κρασιού. Οι επιλογές που έχουμε στην διάθεσή μας είναι αμέτρητες, πρέπει όμως να επικεντρωνόμαστε στην μεσαία κατηγορία τιμής κρασιού. Στην πολύ χαμηλή κατηγορία είναι πολύ εύκολο να βρούμε κακό κρασί, ενώ στην υψηλή γίνονται συχνά υπερβολές στην τιμολόγηση που δεν ανταποκρίνονται, σε καμία περίπτωση, στην πραγματική αξία κάποιων κρασιών.

Στα κείμενά σας έχετε επίσης αναφερθεί σε δύο άλλες τάσεις, που αφορούν στα επίπεδα του αλκοόλ στο κρασί και στα βιδωτά πώματα.

Για το πρώτο, όλοι έχουμε παρατηρήσει ότι τα τελευταία χρόνια οι αλκοολικοί τίτλοι σε πολλά κρασιά ακολουθούν μία ξεφρενη ανοδική πορεία. Αυτό οφείλεται κυρίως στις αλλαγές των κλιματικών συνθηκών σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι καταναλωτές, ωστόσο, δεν υιοθέτησαν την αλλαγή αυτή και έδειξαν έμπρακτα στους οινοποιούς ότι το αυξημένο αλκοόλ δεν τους αρέσει. Η επιρροή τους στην παγκόσμια οινοποιία έχει αρχίσει πλέον να γίνεται αισθητή, και έτσι ήδη βλέπουμε την αλκοολικότητα των κρασιών σε διεθνές επίπεδο να επιστρέφει σε πιο «μετριοπαθή» επίπεδα. Oσον αφορά, τώρα, στο βιδωτό πώμα στο κρασί, θα ήθελα να πω το εξής: μπορεί να μην είναι όμορφο, σίγουρα όμως είναι πρακτικό και αποτελεσματικό. Εγώ είμαι υπέρ του βιδωτού πώματος στο κρασί και κάθε φορά που ανοίγω ένα καλό μπουκάλι κρασί και είναι «φελωμένο», γίνομαι ακόμα πιο μαχητική υπέρ του. Βλέπω με χαρά ότι αυτή είναι και μία παγκόσμια τάση σήμερα, που έχει μέλλον στην διεθνή οινοβιομηχανία. Εδώ βέβαια θα ήθελα να κάνω την διάκριση ανάμεσα στο βιδωτό πώμα και τον συνθετικό φελλό: δεν είμαι καθόλου υπέρ του δεύτερου, καθώς δεν είναι καθόλου πρακτικός και τον θεωρώ κακό αντίγραφο του φυσικού φελλού, ενός πράγματος που είναι έτσι κι αλλιώς προβληματικό.

Ποιες οινοπαραγωγικές χώρες, ποιοι παραγωγοί ή ποιες ποικιλίες προβλέπετε ότι θα μας απασχολήσουν, θετικά ή αρνητικά, στο μέλλον;

Πρέπει κατ' αρχάς να αναφερθώ στην Κίνα, την οποία δεν πρέπει κανείς να αγνοεί. Είναι ήδη η έκτη οινοπαραγική δύναμη στον κόσμο, έστω κι αν πολύ κόσμος δεν το γνωρίζει! Μπορεί, βέβαια, προς το παρόν να επικεντρώνεται περισσότερο στην ποσότητα και λιγότερο στην ποιότητα και το κρασί της να απορροφάται κατά κύριο λόγο από την τεράστια εσωτερική αγορά της, αλλά τα δεδομένα αλλάζουν με ραγδαία ταχύτητα. Επίσης, θα ξεχώριζα και τα κρασιά της Γερμανίας, τα οποία το ευρύ οινόφιλο κοινό δεν έχει ακόμα αγκαλιάσει. Τα Riesling είναι κορυφαία, ενώ, προς έκπληξη πολλών, έχουν αρχίσει να κάνουν την εμφάνισή τους και πολύ καλά Syrah από τον γερμανικό αμπελώνα. Τέλος, βλέπω μεγαλύτερη κινητικότητα στα ερυθρά απ' ό,τι στα λευκά κρασιά. Αυτό όμως ενδέχεται να αλλάξει σύντομα, ειδικά μετά την δημοσίευση ερευνών που κατέδειξαν ότι το λευκό κρασί ταιριάζει πολύ περισσότερο με το τυρί από ότι το κόκκινο. Προβλέπω ότι η δημοτικότητα του λευκού κρασιού θα εκτοξευθεί στο άμεσο μέλλον.

Πώς βλέπετε να εξελίσσεται η κουλτούρα του οινόφιλου κοινού στις μεγάλες αγορές;

Η αλλαγή είναι τεράστια! Πριν από μερικές δεκαετίες, η οινο-γαστρονομία ήταν συνώνυμη με τον ελιτισμό και θεωρούνταν χόμπι των ξιπασμένων και των εκκεντρικών. Σήμερα υπάρχει σεβασμός και ενδιαφέρον στην ενασχόληση με το κρασί. Το κρασί έχει πλέον «εκδημοκρατιστεί»! Το κοινό των οινοφίλων είναι απίστευτα ευρύ και διαφοροποιημένο. Ο κόσμος πλέον επενδύει χρόνο και χρήμα στο κρασί, και, ως έναν αρκετά μεγάλο βαθμό, επηρεάζει τους οινοποιούς τόσο σε επίπεδο τιμών όσο και σε επίπεδο χαρακτηριστικών και προτιμήσεων. Για να σας δώσω ένα παράδειγμα: εγώ κατάγομαι από την Βόρεια Αγγλία, εκεί όπου παραδοσιακά το κρασί ήταν ανύπαρκτο και βασίλευε ανέκαθεν η μπίρα. Σήμερα, κάθε φορά που επιστρέφω στα παλιά μου μέρη, εκπλήσσομαι όλο και περισσότερο από τις συνεχείς αλλαγές στο οινικό τοπίο. Οι εγγραφές στις σχολές ή τα clubs των οινοφίλων αυξάνονται με ραγδαίο ρυθμό, ενώ συνεχώς διαφημίζονται εκδηλώσεις οινογνωσίας, τυφλές δοκιμές, ταξίδια σε οινοποιεία στο εξωτερικό, κλπ!

Πού οφείλεται αυτή η αλλαγή που περιγράφετε;

Σε πολλούς παράγοντες, από τους οποίους ξεχωρίζω τους εξής τρεις: κατά πρώτο λόγο τον τουρισμό, αφού, όσο πιο εύκολο γίνεται να ταξιδεύουμε σε οποιοδήποτε σημείο του κόσμου, τόσο καλύτερη πρόσβαση αποκτούμε σε νέες γεύσεις, εμπειρίες, ποικιλίες, κλπ. Κατά δεύτερο λόγο, στα ΜΜΕ που παρέχουν άμεση, εύκολη και ενδιαφέρουσα πληροφόρηση πάνω σε θέματα που αφορούν στο κρασί, σε ένα ολοένα αυξανόμενο κοινό. Και κατά τρίτο λόγο βέβαια, στην αυξημένη δραστηριοποίηση των σούπερ μάρκετ στην πώληση του κρασιού, όπου ο καταναλωτής πλέον δεν χρειάζεται να θυμάται ονόματα παραγωγών ή παράξενες διεθνείς ποικιλίες, αλλά απλώς παίρνει αυτό που θέλει από το ράφι.

Ποιες αλλαγές παρατηρείτε στη συμπεριφορά των καταναλωτών σε σχέση με το κρασί;

Δύο δυνάμεις κυριαρχούν στο χώρο. Από τη μία πλευρά, αυξάνεται ο αριθμός των ανθρώπων που ενδιαφέρονται σοβαρά για το κρασί. Αυτό επηρεάζει θετικά την ποιότητα αλλά ταυτόχρονα ανεβάζει τις τιμές. Από την άλλη όμως, το εμπόριο του κρασιού περνάει στα χέρια μεγάλων εμπορικών ομίλων και το κρασί μπαίνει στους μηχανισμούς της παγκοσμιοποίησης. Ετσι, παρατηρούμε και στο κρασί φαινόμενα «προσφορολαγνείας» (ο καταναλωτής γίνεται... promotion junkie), με προσφορές γνωριμίας, ειδικές εκπτώσεις, δωρεάν φιάλες με κάθε αγορά, κλπ. Ο καταναλωτής αναπόφευκτα υποκύπτει στον πειρασμό αλλά ο οινικός κλάδος έχει ήδη αρχίσει να προβληματίζεται για την επόμενη μέρα. Με τις πρακτικές αυτές καταφέρνει να ανοίξει την αγορά ή μήπως εγκλωβίζει τον κόσμο στο φτηνό κρασί και μακροπρόθεσμα η κίνηση αυτή θα αποδειχθεί μπούμερανγκ που θα γυρίσει εναντίον του; Αυτό είναι ένα ερώτημα που δύσκολα μπορεί να απαντήσει κανείς...

Τελικά, υπάρχει διαμάχη μεταξύ Παλαιού και Νέου Κόσμου; Πρέπει να υπάρχει;

Πιστεύω ότι όχι απλώς δεν υπάρχει διαμάχη αλλά αντιθέτως υπάρχει σύγκλιση, είτε το θέλουμε είτε όχι. Αυτή τη στιγμή, στα διεθνή οινικά ΜΜΕ τουλάχιστον, υπάρχει μία συνεχιζόμενη άτυπη κόντρα μεταξύ «αμερικανικού και βρετανικού... ουρανίσκου». Τα πράγματα όμως δεν είναι τόσο απλά. Μην ξεχνάτε πως η Ευρώπη, με το πέρασμα του χρόνου, γίνεται θερμότερη. Από την άλλη, οι παραγωγοί του Νέου Κόσμου προσπαθούν συνεχώς να επεκταθούν σε ψυχρότερες περιοχές. Η σύγκλιση, λοιπόν, είναι αναπόφευκτη και επέρχεται, μέχρις ένα βαθμό, ως ανταπόκριση στις ανάγκες και τις προτιμήσεις του καταναλωτή. Ενα πάντως είναι το σίγουρο: ο παράγων που λέγεται κλίμα θα μας απασχολεί όλο και περισσότερο από εδώ και πέρα...

Κλείνοντας, πείτε μας δύο λόγια για την ιστοσελίδα σας, και για το νέο σας βιβλίο.

Ξεκίνησα την ιστοσελίδα επειδή δοκίμαζα τεράστιο αριθμό κρασιών σε τακτική βάση και τα άρθρα μου σε περιοδικά και εφημερίδες δεν επαρκούσαν για να τα παρουσιάζω όλα στο κοινό. Σήμερα, η ιστοσελίδα μου (www.jancisrobinson.com) έχει 5.500 συνδρομητές από 70 χώρες! Μου αρέσει απίστευτα να ασχολούμαι με το Ιντερνετ γιατί παρέχει άμεση πρόσβαση και επικοινωνία με ένα τεράστιο και απίστευτα διαφορετικό κοινό, από το οποίο μαθαίνω συνεχώς καινούργια πράγματα. Οσον αφορά το βιβλίο, είμαι ιδιαίτερα υπερήφανη, γιατί μετά από πολύ σκληρή δουλειά από εμένα και τους συνεργάτες μου, η τρίτη έκδοση του «The Oxford Companion to Wine» έχει επικαιροποιημένο περιεχόμενο σε ποσοστό 40% και περισσότερα από 300 νέα λήμματα (σ.σ. ανάμεσα σε αυτά το Ξινόμαυρο, η Δανία, η Πολωνία, τα κρασιά για χορτοφάγους και ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ!). Είναι πολύ πιο ενημερωμένο σε θέματα επιστημονικών και τεχνολογικών εξελίξεων και καλύπτει πλέον πολύ περισσότερες οινοπαραγωγικές περιοχές. Επίσης, θα διαπιστώσετε -με χαρά, πιστεύω- ότι η κάλυψη της Ελλάδας στη νέα έκδοση είναι σημαντικά εκτενέστερη απ' ό,τι στις προηγούμενες. Κλείνοντας, θα ήθελα να σας αναφέρω ένα τελευταίο, σημαντικό ρεύμα στα παγκόσμια δεδομένα του κρασιού: την αύξηση της παρουσίας γυναικών στο χώρο του κρασιού. Πρέπει να ξέρετε ότι το 40% των επισκεπτών σε εκθέσεις και εκδηλώσεις κρασιού είναι πλέον γυναίκες, ενώ, κατά σύμπτωση, το 40% των Masters of Wine στον κόσμο είναι γυναίκες. Είναι πλέον γεγονός ότι ο χώρος του κρασιού δεν είναι τόσο ανδροκρατούμενος όσο στο παρελθόν κι αυτό με χαροποιεί ιδιαίτερα!

Οι ελληνικές σελίδες στο «The Oxford Companion to Wine»

Επτά σελίδες αφιερωμένες στη χώρα μας περιλαμβάνει η τρίτη έκδοση του «The Oxford Companion to Wine». Η συγγραφέας δίνει μεγάλη έμφαση στον κοινωνικό και θρησκευτικό ρόλο του κρασιού από τους αρχαίους χρόνους μέχρι σήμερα, ενώ επεκτείνεται με λεπτομέρειες στην νομοθεσία, τις τεχνικές αμπελουργίας και οινοποίησης και τις γεωκλιματικές συνθήκες που επηρεάζουν το ελληνικό κρασί.

Ο οινικός χάρτης της Ελλάδας απεικονίζεται πλήρης, με όλες τις οινοπαραγωγικές περιοχές, και περιλαμβάνει τις περισσότερες γηγενείς μας ποικιλίες, αρκετές από τις οποίες αναλύονται σε ξεχωριστά λήμματα. Πολύ ισορροπημένη είναι και η γεωγραφική κάλυψη, όσον αφορά στις διακριτές περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας, καθώς και τις πιο βασικές της νησιωτικής. Αρκετά εκτενής είναι η αναφορά της Jancis Robinson MW, στα ελληνικά γλυκά κρασιά, στα οποία έχει άλλωστε δηλώσει την αδυναμία της.

Το κεφάλαιο Ελλάδα κλείνει με αναφορά στην Ρετσίνα, η οποία όμως αναλύεται και σε ξεχωριστό λήμμα, όπου η συγγραφέας εξετάζει διεξοδικά την χρήση της ρητίνης στην οινοποιία από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας.

Info: «The Oxford Companion to Wine» 3rd Edition, της Jancis Robinson, τιμή: 56,90 €, θα το βρείτε στο βιβλιοπωλείο Παπασωτηρίου