Του Φάνη Σμαήλου
fanism@kathimerini.gr

Οι πρώτες προσπάθειες για τη δημιουργία μιας συσκευής με σκοπό την αναπαραγωγή του ήχου ξεκίνησαν το 1877 όταν ο Thomas Edison δημιούργησε το φωνογράφο ο οποίος αναπαρήγαγε τους ηχογραφημένους ήχους με τη βοήθεια σφαιρικών κυλίνδρων. Η ποιότητα του ήχου ήταν κακή, ενώ κάθε ηχογράφηση μπορούσε να αναπαραχθεί για μία και μόνο φορά. O Alexander Graham Bell χρησιμοποίησε κέρινους κυλίνδρους και αύξησε την αναπαραγωγή της ηχογράφησης με την δική του εφεύρεση, το γραφόφωνο. Στις 8 Νοεμβρίου του 1877 ο Γερμανός Emile Berliner ανακαλύπτει ένα πρωτοποριακό και επιτυχές σύστημα εγγραφής ήχου, χαράσσει αυλάκια με ηχητικές πληροφορίες επάνω σε επίπεδο δίσκο.

Οι πρώτοι δίσκοι αποτελούνταν αρχικά από διάφορα υλικά συμπεριλαμβανομένου του σκληρού λάστιχου. Από το 1897 και μετά, τα προηγούμενα υλικά αντικαταστάθηκαν κατά ένα μεγάλο μέρος από έναν εύθραυστο τύπο το shellac(κερί), ένα υλικό που λαμβάνεται από την έκκριση ενός νοτιοανατολικού ασιατικού σκαθαριού σε συνδυασμό με μια ένωση βαμβακιού, κονιοποιημένη πλάκα, και μια μικρή ποσότητα λιπαντικού κεριών.

Η μαζική παραγωγή των δίσκων από shellac άρχισε το 1898 στο Ανόβερο, της Γερμανίας. Οι δίσκοι από shellac ήταν οι πιο συνηθισμένοι μέχρι τη δεκαετία του '50. Το 1890 τα πρόωρα σχήματα καταγραφής των δίσκων είχαν συνήθως επτά ίντσες (17,5 εκατ.) διάμετρο. Μέχρι το 1910 τα αρχεία 10 ιντσών ήταν τα δημοφιλέστερα αφού διαρκούσαν περίπου τρία λεπτά σε μια πλευρά. Από το 1903 και μετά, δημιουργήθηκαν τα 12-ιντσα αρχεία κυρίως της κλασσικής μουσικής, με διάρκεια τέσσερα έως πέντε λεπτά ανά πλευρά. Τέτοιοι δίσκοι πωλoύνταν συνήθως χωριστά σε χάρτινο ή χαρτονένιο εξώφυλλο όπου αναγράφονταν ο καλλιτέχνης, ο παραγωγός, και ο λιανοπωλητής.

Το 1930,η RCA Victor προώθησε το πρώτο εμπορικά διαθέσιμο μακρύ-παίζοντα (Long Play) αρχείο. Αυτοί οι επαναστατικοί δίσκοι σχεδιάστηκαν για την αναπαραγωγή ήχου στις 33 1/3 περιστροφές/λεπτό σε εύκαμπτο πλαστικό δίσκο, διαμέτρου 30 εκατ. Στο βιβλίο του Roland Gelatt's «Ο μυθικός φωνογράφος», ο συντάκτης σημειώνει ότι ο long play δίσκος της RCA Victor ήταν μια εμπορική αποτυχία για διάφορους λόγους συμπεριλαμβανομένης της έλλειψης ενός προσιτού και αξιόπιστου καταναλωτικού εξοπλισμού αναπαραγωγής ήχου και συμπληρώνει πως το shellac προσέφερε χαμηλότερο επίπεδο θορύβου και μεγάλη διάρκεια αναπαραγωγής.

Προς το τέλος της δεκαετίας του '30, οι ραδιοφωνικοί σταθμοί λάμβαναν εκ των προτέρων τα ηχογραφημένα προγράμματα για αυτούς τυπωμένα σε βινύλιο, έτσι δεν καταστρέφονταν κατά τη μεταφορά τους από και προς το ταχυδρομείο. Στα μέσα της δεκαετίας του '40, τα ειδικά αντίγραφα για τους ραδιοφωνικούς παραγωγούς άρχισαν να αποτελούνται από βινύλιο, επίσης για τον ίδιο λόγο. Αυτές οι κόπιες έπαιζαν στις 78 περιστροφές/λεπτό. Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και λίγο αργότερα, οι προμήθειες shellac ήταν εξαιρετικά περιορισμένες και κάποιοι δίσκοι 78 στροφών τυπώθηκαν σε βινύλιο αντί σε shellac, και ιδιαίτερα τα 6λεπτα 12ιντσα των 78 στροφών που κατασκεύασε η V-Disc για τη διανομή τους στα Αμερικανικά στρατεύματα. Στη δεκαετία του '40, οι ραδιοφωνικές εκπομπές που ήταν συνήθως σε αρχεία 16 ιντσών, αλλά μερικές φορές και 12, τυπώνονταν στο βινύλιο.

Το 1939, η Κολούμπια καταγράφει τη συνεχή ανάπτυξη αυτής της τεχνολογίας. Ο Δρ Peter Goldmark και το προσωπικό του ανέλαβαν τις εξαντλητικές προσπάθειες για τη βελτίωση της εγγραφής αλλά και της αναπαραγωγής. Το 1948, το LP 33στροφών και 12ιντσών παρουσιάστηκε από την Κολούμπια σε μια συνέντευξη τύπου της Νέας Υόρκης. Το 1949,η RCA Victor κυκλοφόρησε το πρώτο 7ιντσο Single 45 στροφών από βινύλιο. Κατά τη διάρκεια της κομμουνιστικής περιόδου στην πρώην ΕΣΣΔ, τα αρχεία ήταν συνήθως χειροποίητα, κατασκευασμένα από τις άχρηστες ακτινογραφίες τύπου X. Αυτά τα αρχεία, που ονομάστηκαν «κόκκαλα» εγγράφηκαν με παράνομα αντίγραφα δημοφιλούς μουσικής που απαγορεύθηκε από την κυβέρνηση, και έγιναν δημοφιλή μέσα από την διανομή μεταξύ των σοβιετικών πανκ συγκροτημάτων, από το υψηλό κόστος και τη χαμηλή διαθεσιμότητα του βινυλίου, ενώ η πανκ μουσική καταστάλθηκε πολιτικά, με αποτέλεσμα η έκδοση και η διανομή να είναι περιορισμένες.

Η δομή του εμπορικού δίσκου

Ο κλασσικός εμπορικός δίσκος είναι χαραγμένος με 2 ομόκεντρα σπειροειδή αυλάκια, ένα σε κάθε πλευρά του δίσκου που τρέχει από την εξωτερική πλευρά του, προς το κέντρο. Καθώς ο δίσκος περιστρέφεται δεξιόστροφα σε μία σταθερή ταχύτητα, η βελόνα τοποθετείται στο αυλάκι και μετατρέπει τις δονήσεις σε ηλεκτρικό σήμα, το οποίο με τη σειρά του οδηγείται στον ενισχυτή και τέλος, στα ηχεία.

Το εισαγωγικό αυλάκι στην άκρη του δίσκου είναι περίπου 6χιλ, είναι κενό με διαστήματα το οποίο επιτρέπει στη βελόνα να μετακινηθεί στα γραμμένα αυλάκια χωρίς να τα καταστρέψει. Μεταξύ κάθε διαδρομής στο γραμμένο τμήμα ενός LP υπάρχει μια σύντομη απόσταση όπου το αυλάκι χωρίζεται ανά διαστήματα. Αυτό το διάστημα είναι ορατό και καθορίζει τη διαδρομή της βελόνας.

Στο κέντρο του δίσκου όπου βρίσκεται η ετικέτα, δηλαδή στο τέλος του αυλακιού (run out groove), το αυλάκι ενώνεται και διαμορφώνει ένα πλήρη κύκλο έτσι ώστε όταν η βελόνα φτάσει σε αυτό να περιστρέφεται επανειλημμένα στο ίδιο σημείο, έως την ανύψωση του βραχίονα. H ποιότητα του ήχου και η διάρκεια ζωής των δίσκων εξαρτάται εκτός από τη σωστή χρήση, και από την πυκνότητα του βινυλίου.

Πολλοί προτιμούν τα άλμπουμ των 180 γρ. λόγω της καλύτερης ακουστικής ποιότητας και των λιγότερων παραμορφώσεων-θορύβων. Το βινύλιο είναι ένα είδος πλαστικού, εύκαμπτο και άθραυστο σε κανονική χρήση.

Δεδομένου πια πως οι δίσκοι κατασκευάζονται από λεπτό ανακυκλωμένο πλαστικό, χαράσσονται εύκολα, διαβρώνονται από την θερμότητα, μαζεύουν σκόνη και στατικό ηλεκτρισμό. Η κακή αποθήκευση η οι ατέλειες στην κατασκευή του σφικτού διάφανου προστατευτικού μπορούν επίσης να μειώσουν τη διάρκεια ζωής, αλλά και την απόδοση. Η σκόνη και οι γρατσουνιές εκτός από τα ενοχλητικά «σκασίματα» που προκαλούν μπορούν να φθείρουν τη βελόνα του πικάπ.

Η πλειοψηφία των δίσκων πιέζεται σε μαύρο βινύλιο. Το υλικό που χρησιμοποιείται για να μαυρίσει το αρχικό διαφανές μίγμα PVC είναι ο μαύρος άνθρακας ο οποίος αυξάνει την ανθεκτικότητα του δίσκου και τον καθιστά αδιάφανο.

Κάποιοι δίσκοι πιέζονται σε χρωματισμένο βινύλιο ή σε δίσκους εικόνων (Picture Disc) με πρωτότυπα εξώφυλλα, ένθετα ή αφίσες.

www.kathimerini.gr