Τελικά τα χρήματα αγοράζουν την ευτυχία

Φαίνεται να «καταρρίπτεται» το παράδοξο του Easterlin το οποίο έδειχνε ότι το χρήμα δεν φέρνει την ευτυχία.

Στον απόηχο του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, η ιαπωνική οικονομία διένυσε μια από την μεγαλύτερη οικονομική ανάπτυξη που έχει γνωρίσει ο κόσμος. Από το 1950 έως το 1970, η ιαπωνική κατά κεφαλήν παραγωγή αυξήθηκε περισσότερο από επτά φορές. Μέσα σε δεκαετίες η χώρα κατάφερε να ορθοποδήσει και από ένα «συντρίμμι» του πολέμου να γίνει ένα από τα πλουσιότερα έθνη της Γης.

Ωστόσο, περιέργως, οι Ιάπωνες πολίτες δεν φαίνεται να ένοιωσαν περισσότερο ικανοποιημένοι με τη ζωή τους. Σύμφωνα με δημοσκόπηση, το ποσοστό των ανθρώπων που έδωσαν τη καλύτερη δυνατή απάντηση όσον αφορά την ικανοποίηση από την ζωή του, έπεσε από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 έως τις αρχές του 70'. Ήταν πλουσιότεροι, αλλά προφανώς δεν ήταν ευτυχέστεροι.

Αυτή η αντίθεση έγινε γνωστή με το όνομά «το παράδοξο του Easterlin». Το 1974, ένας οικονομολόγος του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια, ο Richard Easterlin, δημοσίευσε μια μελέτη στην οποία υποστήριζε ότι η οικονομική ανάπτυξη δεν οδηγεί απαραίτητα σε μεγαλύτερη ικανοποίηση.

Οι άνθρωποι σε φτωχές χώρες, χωρίς να αποτελεί έκπληξη, δήλωναν περισσότερο ευτυχισμένοι από τη στιγμή που είχαν τη δυνατότητα να ικανοποιήσουν τις βασικές τους ανάγκες. Αλλά πέρα από αυτό, τα περαιτέρω χρήματα δεν φαίνεται να είχαν εξίσου σημαντική επίδραση. «Μεταφράζοντας» την άποψη αυτή σε τρέχουσες τιμές, η κατοχή ενός iPod δεν κάνει τον άνθρωπο πιο ευτυχισμένο, γιατί τότε θα θέλουν ένα iPod Touch, μια καλύτερης τεχνολογίας συσκευή αναπαραγωγής ήχου. Σύμφωνα με οικονομικού όρους αυτό οφείλεται στο μη κορεσμό που διακρίνει τις προτιμήσεις των καταναλωτών.

Το σχετικό εισόδημα, το ποσό που κερδίσεις σε σχέση με τους υπολοίπους γύρω σου, είχε πολύ περισσότερη αξία από το απόλυτο μέγεθος του εισοδήματος, έγραψε ο Easterlin. Το παράδοξο έγινε γρήγορα μια επιστήμη από μόνο του, ενώ επικράτησε ο όρος ότι «τα χρήματα δεν μπορούν να αγοράσουν την ευτυχία». Σήμερα ωστόσο, το παράδοξο του Easterlin βρίσκεται «υπό επίθεση».

Την περασμένη εβδομάδα στο Ινστιτούτο Μπρούκινς στη Ουάσιγκτον, δύο οικονομολόγοι από το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια, παρουσίασαν μια «αντίκρουση» στο παράδοξο. Έχει αιχμαλωτίσει γρήγορα την προσοχή των κορυφαίων οικονομολόγων του κόσμου. Έχει επίσης φέρει και μια ενθουσιώδης ανταπόκριση από τον Easterlin.

Οι δύο οικονομολόγοι, Betsey Stevenson και Justin Wolfers, υποστηρίζουν ότι το χρήμα τελικά φέρνει την ευτυχία. Υπογραμμίζουν ότι στα 34 χρόνια μετά τη δημοσίευση του Easterlin, πολυάριθμές δημοσκοπήσεις και έρευνες δείχνουν μια στροφή της κοινής γνώμης με κεντρικό μήνυμα «το εισόδημα τελικά έχει σημασία».

Επιλέξτε για μεγέθυνση

Για να κατανοήσετε τι θέλουν να πουν οι δύο οικονομολόγοι αρκεί να δείτε το διάγραμμα που συνοδεύεται στην παρούσα στήλη. Βασίζεται σε δημοσκοπήσεις από όλο τον κόσμο και δείχνει καθαρά ότι η ικανοποίηση από τη ζωή είναι υψηλότερη στις πλουσιότερες χώρες. Οι κάτοικοι αυτών των χωρών φαίνεται να καταλαβαίνουν ότι η ζωή τους είναι καλύτερη είτε έχουν είτε όχι ένα iPod Touch.

Οι Stevenson και Wolfers σημειώνουν ότι τελικά το απόλυτο μέγεθος του εισοδήματος είναι αυτό που «μετράει» περισσότερο και όχι το σχετικό εισόδημα. Στις ΗΠΑ, το 90% των ατόμων με ετήσιο εισόδημα πάνω από 250.000 δολάρια δηλώνουν «πολύ ικανοποιημένοι», σε πρόσφατη δημοσκόπηση. Στα νοικοκυριά με εισόδημα λιγότερο από 30.000 δολάρια, μόλις το 42% των πολιτών έδωσαν αυτή την απάντηση. Ακόμα και το ιαπωνικό παράδοξο από το 1950 έως το 1970 δεν ισχύει σήμερα.

Ο Easterlin από την πλευρά του ανέφερε ότι «Ο καθένας θέλει να δείξει ότι δεν ισχύει το παράδοξο, και είμαι απόλυτα πρόθυμος να το πιστέψω αρκεί να δω μια τεκμηριωμένη ανάλυση».

Οι δύο οικονομολόγοι με τη σειρά τους παραδέχθηκαν ότι τα στοιχεία είναι αρκετά «ακατάστατα». Διαπιστώνουν ωστόσο, ότι η ικανοποίηση έχει αυξηθεί για επτά από τις δέκα ευρωπαϊκές χώρες που υπήρχαν δημοσκοπήσεις τη δεκαετία του 1970. Έχει επίσης αυξηθεί και στην Ιαπωνία. Ένας σημαντικός λόγος που δεν έχει αυξηθεί η ικανοποίηση στις ΗΠΑ είναι λόγω της ωριαίας αμοιβής των εργαζομένων η οποία δεν έχει μεγαλώσει πρόσφατα. «Η χρονολογική σειρά είναι αρκετά εύθραυστη» ανέφερε ο Wolfers. «Αλλά είναι περισσότερο συνεπής με τα αποτελέσματά μας παρά με εκείνα του Easterlin.

Που καταλήγουμε τελικά;

Η οικονομική ανάπτυξη από μόνη της δεν είναι αρκετή για να εγγυηθεί την ευημερία των πολιτών - κάτι που αποτελεί τη σημαντικότερη συμβολή του Easterlin στην οικονομική θεωρία. Στις Ηνωμένες Πολιτείες για παράδειγμα, ορισμένα μεγάλα προβλήματα υγειονομικής περίθαλψης, δεν πηγάζουν από την έλλειψη επαρκών πόρων. Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει επίσης ότι ορισμένα από τα πράγματα που κάνουν τους ανθρώπους πιο ευτυχισμένους, όπως ο χρόνος που περνάει κάποιος με τους φίλους, τη λιγότερη κίνηση στους δρόμους, έχουν ελάχιστη σχέση με το ύψος του εισοδήματος.

Αλλά θα ήταν λάθος να πάρετε αυτό το επιχείρημα ως την απόλυτη αλήθεια. Η ουσία παραμένει ότι η οικονομική ανάπτυξη δεν κάνει πλουσιότερες τις χώρες μόνο με υλιστικό τρόπο.

Η οικονομική ανάπτυξη μπορεί επίσης να σημαίνει επενδύσεις στον τομέα της επιστημονικής έρευνας που οδηγεί σε αύξηση του προσδόκιμου και σε υγιέστερη ζωή. Επιτρέπει σε ανθρώπους να παν ταξίδια σε τόπους που δεν έχουν επισκεφτεί ποτέ. Όταν είστε πλουσιότεροι μπορείτε να επιλέξετε να δουλέψετε λιγότερες ώρες και να δαπανήσετε περισσότερο χρόνο με τους φίλους σας.

Κρίνοντας από το γράφημα, οι λαοί του κόσμου φαίνεται να συμφωνούν ότι ο πλούτος σε κάνει περισσότερο ευτυχισμένο.

www.kathimerini.gr με πληροφορίες από IHT