Της Ελένης Στεργίου
hstergiou@kathimerini.gr

Το 2007 και 2008 σημειώθηκε μια πρωτοφανής άνοδος των τιμών των τροφίμων, με αποτέλεσμα να προκληθεί πολιτική και οικονομική αστάθεια αλλά και κοινωνικές αναταραχές, κυρίως στις φτωχές χώρες. Από τον Μάρτιο του 2007 μέχρι τον Μάρτιο του 2008, η παγκόσμια τιμή ρυζιού έχει αυξηθεί κατά 74%, το σιτάρι κατά 130%, κατά 31% το καλαμπόκι και η σόγια κατά 87%.

Οι προβλέψεις είναι δυσοίωνες και για τα επόμενα δέκα χρόνια, καθώς αναμένεται περαιτέρω αύξηση των τιμών ως και 50%, σύμφωνα με την έκθεση «Agricultural Outlook 2008-2017», του ΟΟΣΑ σε συνεργασία τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας.

Εκτιμήσεις για την πορεία τιμών (μέσες ονομαστικές τιμές εμπορευμάτων το διάστημα 2008-2017 σε σχέση με το διάστημα 1998-2007)

- αύξηση 20% για το βοδινό και χοιρινό κρέας

- αύξηση 30% για τη ζάχαρη

- αύξηση 30% για το ρύζι

- αύξηση 40% με 50% για το σιτάρι, το καλαμπόκι και το γάλα σε σκόνη

- αύξηση 60% για το βούτυρο και τους σπόρους για παραγωγή ελαίου

-αύξηση 80% ή μεγαλύτερη για τα φυτικά έλαια

Αιτίες

Τα αιτία της παγκόσμιας αύξησης των τιμών είναι στο επίκεντρο των συζητήσεων. Ως βασικά αιτία θεωρούνται η ξηρασία που σημειώθηκε το 2006, η άνοδος των τιμών του πετρελαίου και η πτώση των παγκόσμιων αποθεμάτων των τροφίμων.

’λλες πολυσυζητημένες αιτίες, είναι η χρήση των βιοκαυσίμων, η αύξηση κατανάλωσης κρέατος στις Ασιατικές χώρες, η αλλαγή του κλίματος αλλά και η κερδοσκοπία στην αγορά εμπορευμάτων.

Στην Κίνα το 1980 η κατά κεφαλήν κατανάλωση κρέατος ανερχόταν στα 20 κιλά, ενώ το 2007 άγγιξε τα 50 κιλά. Αξίζει να σημειωθεί ότι για την παραγωγή 1 κιλού σταριού χρειάζονται 1000-2000 λίτρα, ενώ για την παραγωγή 1 κιλού μοσχαρίσιου κρέατος χρειάζονται 10000-13000 λίτρα.

Στο ειδώλιο τα βιοκαύσιμα και το πετρέλαιο

Μεγάλο είναι το δίλημμα σχετικά με τον κίνδυνο που ίσως προκαλούν οι βιοκαλλιέργειες στην προμήθεια τροφίμων, καθώς η παραγωγή τους έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, με αποτέλεσμα να λιγοστεύουν οι εκτάσεις καλλιεργειών που προορίζονται για τροφή. Ορισμένα εμπορεύματα όπως το καλαμπόκι, ζαχαροκάλαμο ή φυτικά έλαια μπορούν να χρησιμοποιηθούν είτε για διατροφή είτε στην παραγωγή βιοκαυσίμων.

Για παράδειγμα, από το 2006, στις Ηνωμένες Πολιτείες μεγάλες εκτάσεις καλλιεργούνται για τα βιοκαύσιμα, καθώς τα καλαμπόκια προορίζονται για παραγωγή αιθανόλης, φθάνοντας το 25% το 2007. Σύμφωνα με εκτιμήσεις 100 εκατ. τόνοι στάρι το χρόνο μετατρέπονται από τρόφιμα σε καύσιμα. Σημειώνεται ότι η συνολική παγκόσμια παραγωγή σιτηρών για το 2007 ήταν στα 2000 εκατ. τόνους. Οι αγρότες έχουν ασχολούνται με την παραγωγή προϊόντων που προορίζονται για βιοκαύσιμα με αποτέλεσμα να διατίθενται λιγότερα τρόφιμα ιδίως στις αναπτυσσόμενες παρά στις αναπτυγμένες χώρες.

Παράλληλα, ο διπλασιασμός της τιμής του πετρελαίου από το 2007 μέχρι σήμερα- πλήττει τους καταναλωτές σε όλον τον πλανήτη, οι οποίοι, σύμφωνα με την GoldmaSachs έχουν επιβαρυνθεί με 1,8 τρισ. δολάρια.

Η άνοδος της τιμής του πετρελαίου έχει αυξήσει το κόστος των λιπασμάτων (σε ορισμένες περιπτώσεις μέχρι και διπλασιασμό τους) και των μεταφορών. Αν και τα κύρια συστατικά του λιπάσματος είναι το φυσικό αέριο και το υδρογόνο, έχουν προβλήματα παρόμοια με εκείνα του πετρελαίου. Επειδή το φυσικό αέριο είναι υποκατάστατο του πετρελαίου με την αύξηση των τιμών του αργού, αυξάνεται και αυτό.

Κερδοσκοπία

Η πιστωτική και στεγαστική κρίση που προκάλεσε παγκόσμια οικονομική αναταραχή είχε επιπτώσεις και στα αγαθά. Η κερδοσκοπία στα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης των εμπορευμάτων έχει συμβάλει στην κρίση, καθώς πολλοί επενδυτές «τράβηξαν» δισεκατομμύρια δολάρια από μετοχές και ομόλογα και τα τοποθέτησαν στην αγορά εμπορευμάτων.

Οι συνέπειες-Μεγάλοι χαμένοι οι φτωχές χώρες

Σύμφωνα με έρευνα της Παγκόσμιας Τράπεζας η δραματική αύξηση στις τιμές των ειδών διατροφής έχουν μεγάλο αντίκτυπο στην κοινωνία, καθώς η φτώχεια θα αυξηθεί κατά 4,5% και στα ήδη 2,3 δισεκατομμύρια φτωχούς του πλανήτη προστίθενται άλλα 105 εκατομμύρια. Σημειώνεται ότι φτωχός, με βάση την έρευνα, θεωρείται αυτός που καταναλώνει λιγότερα από 1 δολάριο την ημέρα.

Τα εισοδήματα των αγροτικών νοικοκυριών, τα οποία αρκετά συχνά ανήκουν και στα φτωχότερα νοικοκυριά της κάθε χώρας, ενδεχομένως να αυξηθούν με τις αυξήσεις των τιμών.

Επίσης,σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας και τον ΟΟΣΑ, οι πολίτες που αντιμετωπίζουν πείνα ή υποσιτισμό στις φτωχές χώρες θα γίνουν εκατομμύρια περισσότεροι. Ο αντίκτυπος στις λιανικές τιμές των τροφίμων από χώρα σε χώρα ή από περιοχή σε περιοχή ποικίλει ανάλογα με τους κανόνες εμπορίου, τους φόρους, το επίπεδο ανάπτυξης και υποδομής μεταφορών, αλλά είναι εν γένει μεγαλύτερος στις φτωχές χώρες και περιοχές

www.kathimerini.gr
Πηγές: Reuters, BBC, World Bank, ΟΟΣΑ, Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας (FAO)